Petr Zelenka

Petr Zelenka (1969) czeski dramatopisarz, scenarzysta i reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny. W młodym wieku grał w zespole punk rockowym V noci na gitarze basowej, komponował teksty i muzykę do piosenek,  na ogół smutnych lub, jak zauważył jeden z przyjaciół w wywiadzie telewizyjnym, dużo smutniejszych od filmów, które zawsze z przyjaciółmi reżyseruje od ukończenia scenopisarstwa na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze. Jako dziecko i dorastającego chłopaka fascynowały go muzyka, matematyka i seriale telewizyjne, a dokładnie muzyka otwierająca film.  Ojciec Petra Zelenki, pisarz, scenarzysta i dramaturg Otto Zelenka, brat humorysty i takze scenarzysty Bedricha Zelenki, nagrywał muzykę na magnetofonie na życzenie syna. Do dzisiaj Zelenka nagrania te zachował. Początkowo interesowała go matematyka, ale styl życia rodziców i ich praca wydały mu się w końcu ciekawsze. Zelenka o tym okresie swego życia, tuż po ukończeniu szkoły średniej, tak opowiedział w jednym z wywiadów: „Chciałem być wolny, niezależny od tej rzeczywistości i świata zewnętrznego, a sztuka i matematyka dawały wówczas taką możliwość.”. Zelenka jest trochę czeskim Woody Allenem, trochę kochającym muzykę i melancholijne charaktery Jimem Jarmuschem, czasem krytycznym obserwatorem absurdów i sejsmografem dylematów moralnych w otoczeniu inteligencji jak Nanni Moretti. Jego scenariusze i filmy charakteryzują empatia i współczucie dla zwyczajnych i pozornie mało ciekawych bohaterów. Zelenka jest zdania, że każdy, nawet najmniej znaczący człowiek jest niepowtarzalny, jedyny w swoim rodzaju. W pracy z aktorem szuka obok jasnych stron charakteru lekkich, niewinnych wprawdzie, ale kłopotliwych i smiesznych odchyleń w zachowaniu. Zelenka definitywnie uzależnia, szczególnie tych, którzy w życiu dostrzegają więcej absurdu niż sensu, a mimo to gotowi są walczyć na swój sposób o szczęście.

Trzy filmy, które zaprezentujemy,  w reżyserii Petra Zelenki wyczarują na Państwa twarzach niewątpliwie uśmiech, zdziwienie i obok współczucia i sympatii dla mówiących szczerze, co myślą bohaterów, nieodparte przekonanie, że kino czeskie ma to coś, czego na próżno szukamy w większości polskich filmów. Ciepło, cierpliwość, spokojny rytm narracji, ironię i absolutne przekonanie, że nie ma ludzi szalonych, a każdy rzekomy wariat widzi i ocenia sytuację trafniej od tzw. porządnego obywatela, głoszącego wyższość cywilizacji nad ludzką, niedoskonałą naturą. Kino czeskie pokolenia Zelenki zaliczane jest dzisiaj do najciekawszych kinematografii europejskich, a jego twórcy podążają swoim własnym torem.

W minionym roku festiwal Hommage a Kieślowski zaprezentował film Petra Zelenki p.t. „Zagubieni w Monachium”, w którym artysta opowiada o największej – obok zdławienia Praskiej Wiosny – traumie Czechów: Układzie Monachijskim. W tym roku dzięki współpracy z Petrem Vlckiem i Stowarzyszeniem Czeskich Klubów Filmowych festiwal Hommage a Kieślowski przypomni  czarną komedię „Opowieści ozwyczajnym szaleństwie” (Příběhy obyčejného šílenství),  „Rok diabła”, uwspółcześnioną adaptację Dostojewskiego „Bracia Karamazow” z akcją osadzoną w Polsce, w okresie transformacji. Filmy te ucieszą i wprawią w zamyślenie nad ludzką naturą szczególnie miłośników melancholijnych komedii i tragikomedii, w których nic nie jest takie, jakie się nam wydaje na początku, a śmiech zastyga nam nagle w gardle, gdy odkrywamy, że szczęście osobiste i wolność według Zelenki mają wysoką cenę, dyktowaną jeśli nie przez diabła to przez koincydencję nielogicznych zdarzeń i ich konsekwencje.

Projekt powstał we współpracy ze stowarzyszeniem czeskich klubów filmowych i naszym czeskim przyjacielem Petrem Vlckiem, filmoznawcą i promotorem kina polskiego w Czechach i kina czeskiego w Polsce.

Filmografia:  

1997: Knoflíkáři, polski tytuł „Guzikowcy” , Czeskie Złote Lwy za najlepszą reżyserię, najlepszy scenariusz, najlepszy film i najlepszą rolę męską 1998;

2000: Samotáři, polski tytuł „Samotni“, nagroda publiczności XVI Warszawskiego Festiwalu Filmowego

2002: Rok dàbla, polski tytuł „Rok diabła”, Złoty Glob za najlepszy film roku na festiwalu w Karlovy Vary 2003 i sześć Czeskich Złotych

2005: Příběhy obyčejného šílenství, polski tytuł „Opowieści o zwyczajnym szaleństwie” , najlepsza sztuka teatralna roku 2001, nagrodzona Nagrodą Alfreda Rádoka

2008: Bracia Karamazow (Karamazovi) – według powieści Dostojewskiego – czeska premiera odbyła się 24 kwietnia 2008. Polsko – czeska koprodukcja.

Die Karamazows (Karamazovi) – (Böhmischer Löwe für den besten Film)

2015: Zagubieni (Ztraceni v Mnichově) – którego scenariusz został zainspirowany kontrowersyjnym esejem historyka Jana Tesařa, dotyczącego układu monachijskiego z 1938 roku. Premiera 8 października 2015 w Londynie.

Oprócz wymienionych Zelenka jest jeszcze laureatem m.in.: rotterdamskiego Tygrysa 1998, Złotego Zimorodka Finále 1998, Złotej Róży MFF Bergamo, Złotego Klucza MFF Trencianské Teplice, łagowskiego Srebrnego Grona, Nagrody Publiczności MFF Saloniki, Nagród FIPRESCI i Jury Ekumenicznego Festiwalu w Mannheim.

Petr Zelenka jest także reżyserem dwóch seriali telewizyjnych, w tym popularnej „Dabing Street”.